สวัสดียามค่ำของวันเสาร์ที่ 13 มีนาคม 2553 ครับ เปิดหัวเรื่องของวันนี้ด้วยคำว่า Case Study เนื่องด้วยเรื่องที่จะแบ่งปันในค่ำคืนนี้เป็น Case ที่เกิดขึ้นจริง หรือที่ฝรั่งมักจะใช้คำว่า Base on True Story ครับ และเกิดขึ้นใน ห้องน้ำ อ้าว งง งง งง กันเลยทีเดียวครับ ถ้าอยากรู้ว่า Software Testing ไปเกี่ยวข้องอะไรกับ ห้องน้ำ อ่านกันต่อไปครับ

Case Study นี้เกิดขึ้นเมื่อเกือบจะ 2 ปีแล้วครับ และติดตึงอยู่ในสมองน้อยๆ ของผมมานานเลยทีเดียว ว่าจะเขียน ว่าจะเขียน และว่าจะเขียน ลง welovebug มานานสองนาน แต่จนแล้วจนรอดก็ไม่ได้เขียนสักที ค่ำคืนนี้เลยตั้งใจว่าจะเขียนมันออกมา เผื่อจะได้เป้นประโยชน์ไม่มากก็น้อยสำหรับเพื่อนพ้องน้องพี่ทั้ง Software Tester, Programmer และ Developer ครับ

โจทย์ที่เจอจนต้องเอาต้องเอา ตีx ก่ายหน้าผาก

เพื่อนพ้องน้องพี่ทั้งหลายน่าจะคุ้นเคยกับการ Vote ให้คะแนนบน website ต่างๆ ไม่ว่าจะ Vote ให้คะแนนรูปที่ชอบ หรือ ช่วย Vote ให้เพื่อนๆ ที่ประกวดโน้นนี่นั่นบน website หรือ แสดงความคิดเห็น หรือ Comment บน Webboard หรือ Forum หรือ Discussion ที่มีอยู่เยอะแยะมากมายตาม website ต่างๆ ซึ่งเจ้า Vote และ Comment นี่แหละ ที่ทำให้ผมถึงกับต้องนอนเอา ตีx ก่ายหน้าผาก อยู่นานหลายเดือน

โจทย์ที่ได้รับมาเป็น Project ที่จะต้องทำการทดสอบ Function การ Vote ให้คะแนนกับบทความที่เขียน และมี Business Requirement หลักคือ

1 IP Address สามารถ Vote ได้ 1 ครั้ง ทุกๆ 1 ชั่วโมง

หลายคนอาจจะทำหน้า งง งง ว่า แค่ Business Requirement ข้อเดียว ถึงกับทำให้ผมต้องนอนเอา ตีx ก่ายหน้าผาก ได้อย่างไร?

IP Address และ NAT

ก่อนที่จะเริ่มเล่าถึงเรื่องของปัญหาที่เจอตอนออกแบบการทดสอบ (Test Design) ผมขอแนะนำให้เพื่อนพ้องน้องพี่ได้รู้จักกับ 2 คำที่จะถูกอ้างถึงต่อไปในบทความนี้ครับ เผื่อว่าหลายๆ ท่านอาจจะยังไม่คุ้นเคยกับเจ้า 2 คำนี้ จะได้ทำความรู้จักกันซะก่อน ผมจะเขียนอธิบายแบบง่ายๆ ให้เห็นภาพว่าคืออะไรครับ

IP Address

IP Address พูดกันแบบเห็นภาพง่ายๆ คือ เป็นหมายเลขประจำเครื่อง Computer ที่ถูกเชื่อมต่อเข้ากับ Internet ซึ่งแต่ละเครื่อง Computer จะมี IP Address ที่ไม่ซ้ำกัน สำหรับรายละเอียดลึกๆ หากมีเพื่อนเป็น System Administrator ก็ถามเลยครับ หรือไม่ก็ไปอ่านได้ที่ Wikipedia ตาม Link นี้เลยครับ http://en.wikipedia.org/wiki/IP_address

IP Address แบ่งออกได้เป็น 2 แบบ คือ

• Private IP เป็น IP Address ที่ใช้กันเฉพาะภายใน เช่น ภายใน Office ดังนั้น เพื่อนที่อยู่อีก Office จะไม่สามารถติดต่อมาหาได้ที่ Private IP (อธิบายแบบง่ายๆ)
• Public IP เป็น IP Address ที่เครื่อง Computer อื่นๆ บน Internet สามารถเชื่อมต่อมาหาได้

NAT

NAT หรือ Network Address Translation เป็นมาตรฐานหนึ่งของ RFC ถูกเขียนขึ้นในปี 1994 โดยสามารถแปลง (Translation) IP Address หลายๆ ตัวที่ใช้ภายในเครือข่ายให้ติดต่อกับเครือข่ายอื่นโดยใช้ IP Address เดียวกัน เช่น แปลง Private IP หลายๆ IP ให้เป็น Public IP เดียวก่อนออกไปยัง Internet

รูปจาก Thaicert

จากรูปด้านบน IP Address 192.168.1.20 เป็น Private IP ภายในองค์กร ซึ่งเมื่อเชื่อมต่อไปสู่ Internet จะถูกแปลงให้เป็น IP Address 203.154.207.76 หรือที่เรียกว่า Public IP

เพื่อนพ้องน้องพี่ที่สนใจเรื่อง NAT สามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากบทความเรื่อง Network Address Translation (NAT) เรียบเรียงโดย คุณภูวดล ด่านระหาญ (http://www.addmoremem.com)

ปัญหาที่เจอตอนทำ Test Design

คิดกันง่ายๆ ว่าผมจะต้องทดสอบอะไรบ้างกับ Business Requirement ของ Function Vote

1. ทดสอบ Vote ด้วย IP ครั้งที่ 1 ระบบจะต้องเพิ่มคะแนน 1 คะแนน
2. ทดสอบ Vote ด้วย IP เดียวกันจากข้อ 1 ระบบจะต้องแสดงข้อความแจ้งเตือนว่าให้รออีก 1 ชั่วโมง
3. ทดสอบ Vote ด้วย IP ใหม่ที่ไม่ซ้ำกับกับข้อ 1 ระบบจะต้องเพิ่มคะแนน 1 คะแนน
4. ทดสอบ Vote ด้วย IP จากข้อ 1 และข้อ 3 หลังจากเวลาผ่านไป 1 ชั่วโมง

อันเนื่องด้วยแผนก IT ที่ผมทำงานอยู่ถูกทำ NAT เป็น IP Public 1 IP Address ไปยัง Test Environment ไม่ว่าผมจะใช้เครื่อง PC หรือ Laptop ของใครในแผนก IT ก็จะได้แค่ 1 IP Address ดังนั้น

ผมจะสามารถทดสอบได้แค่ ข้อ 1, ข้อ 2 และต้องนั่งรอให้เวลาผ่านไปเกิน 1 ชั่วโมงจึงทดสอบข้อที่ 4 และก่อนหน้านั้นก็ทำการทดสอบได้เพียงเท่านั้น บวกกับให้ Developer ช่วยปรับแก้ค่าของเวลาจาก 1 ชั่วโมง เป็น 5 นาที

สำหรับข้อที่ 3 ผมจะต้องเดินไปขอใช้เครื่อง PC หรือ Laptop ของแผนกอื่นๆ ที่ทำถูกทำ NAT ออกไปเป็น IP Public อีก 1 IP Address ที่ไม่ซ้ำกับของแผนก IT

หลายๆ คนอาจจะมองว่าแค่นั้นก็น่าจะเพียงพอแล้ว แต่เอาจริงๆ มันไม่เพียงพอครับ เพราะมันมีอะไรที่ซับซ้อนกว่านั้น ฮึฮึ

ใต้ฝักบัว ตอน หกโมงเช้า

ปัญหานั้นเกาะกินใจผมมานานหลายเดือน จนกระทั่งเช้าวันหนึ่งขณะที่อาบน้ำก่อนจะไปทำงาน ผมก็ยืนคิด คิด คิด และคิด จนนึกย้อนกลับไปสมัยที่ยังเขียน Program อยู่ (ภาษา C) ระลึกได้ว่าผมสามารถที่จะรู้ค่าของ IP Address ได้จาก Function (แต่ตอนนั้น และตอนนี้ จำไม่ได้แล้วว่า Function อะไร) ซึ่ง PHP ก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน

เมื่อถึงที่ทำงานผมก็เดินดิ่งไปหา Developer เพื่อพุดคุยเรื่องการดึงค่า IP Address ของ PHP ซึ่งสรุปได้ดังนี้

PHP สามารถดึงค่า IP Address โดยใช้ PHP function - $REMOTE_ADDR

ผมถามต่อ

เราสามารถ Comment Code ส่วนนั้น แล้วเปลี่ยนการรับค่า IP Address ผ่านทาง Address Bar ของ Browser ได้ใช่ไหม?

คำตอบ

สามารถรับค่า IP Address ผ่านตัวแปรที่มาจาก Address Bar ของ Browser ได้

แบบนั้นก็แจ่มเลยซิครับ
อธิบายเพิ่มเติมนิดนึง: การรับค่าตัวแปรผ่านทาง Address Bar ศัพท์อย่างเป็นทางการเรียกว่า GET Method ตามตัวอย่างด้านล่าง

http://www.test.com/test.php?variable1=value1&variable2=value2

ดังนั้นผมจึงขอให้ Developer ช่วยแก้ไข Code ของ Software 3 จุด คือ

• ปิดการดึงค่า IP Address ผ่านทาง PHP funcion $REMOTE_ADDR ชั่วคราว
• รับค่า IP Address จากตัวแปรชื่อว่า ip จาก Address Bar ของ Browser
• เปลี่ยนค่าของเวลาจาก 1 ชั่วโมง เป็น 5 นาที

ผลที่ได้คือ

http://www.test.com/vote.php?picid=1234&ip=123.123.123.123

จากตัวอย่าง URL ด้านบน ผมสามารถทดสอบได้ทั้ง 4 ข้อข้างต้นได้ โดยสามารถที่จะเปลี่ยนค่าของ IP Address ของตัวแปร ip ได้ทันทีตามที่ได้ออกแบบการทดสอบไว้

Lesson Learns

หลังจากจบ Project ดังกล่าวแล้วนั้นผมสรุป Lesson Learns ที่ได้ดังนี้

• บางครั้งของการออกแบบการทดสอบ (Test Design) เหล่า Tester จะต้องร่วมไม้ร่วมมือกับ Developer เพราะจะมีข้อจำกัดหลายๆ เรื่องที่จะต้องใช้เรื่องของการ Coding เข้ามาช่วยสนับสนุนการทดสอบที่จะดำเนินไป
• ไอเดียที่เกิดขึ้นใต้ฝักบัวยามเช้า และความร่วมไม้ร่วมมือที่เกิดขึ้นเป็นได้ออกมาเป็น Test Scenario เพื่อใช้ในการทดสอบที่มีเรื่องของ IP Address เข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในทุกๆ ขั้นตอนของการทดสอบไม่ว่าจะเป็น Unit Testing, Integration Testing, System Testing และ User Acceptance Testing (UAT)

สำหรับ Case Study นี้ผมก็หวังว่าน่าจะเป็นประโยชน์ไม่มากก็น้อยสำหรับเพื่อนพ้องน้องพี่ไม่ว่าจะเป็น Software Tester, Developer และ Programmer เผื่อจะสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้นะครับ แล้วพบกันใหม่ใน Case Study อื่นๆ ครับ